Co pracodawca powinien zrobić chcąc zatrudnić obywatela Ukrainy, który wjechał do Polski po 24 lutego, a jakie kroki ma wykonać pracownik, aby zapewnić sobie legalną pracę i pobyt?

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zapewnia obywatelom Ukrainy, którzy przebywają w Polsce legalnie możliwość podjęcia zatrudnienia na terytorium Polski bez obowiązku uzyskiwania zezwolenia na pracę. Oznacza to, że szczególne zasady powierzenia pracy obywatelom Ukrainy nie tylko dotyczą osób, które przyjechały do Polski po dniu 24.02.2022 r., ale wszystkich, którzy przebywają w Polsce legalnie. Uprawnienie to nie dotyczy jednakże obywateli Ukrainy, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. Takie osoby uzyskują prawo do pracy, jeśli decyzja w sprawie ochrony międzynarodowej nie zostanie wydana w ciągu 6 miesięcy od daty złożenia przez nich wniosku o tę ochronę. 

Posiadanie numeru PESEL nie jest niezbędne do korzystania z uprawnienia do podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy.

Jakie kroki powinien podjąć pracodawca zatrudniający obywatela Ukrainy?

Pracodawca powinien powiadomić w terminie 14 dni od dnia podjęcia pracy  przez obywatela Ukrainy powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi.

Powiadomienie następuje za pośrednictwem systemu teleinformatycznego – praca.gov.pl.

Takie powiadomienie uprawnia cudzoziemca do wykonywania pracy bez obowiązku posiadania zezwolenia na pracę lub oświadczenia. Niewypełnienie tych warunków oznacza brak możliwości wykonywania pracy bez zezwolenia na pracę. 

W powiadomieniu podmiot powierzający wykonywanie pracy obywatelowi Ukrainy przekazuje:

  1. informacje dotyczące podmiotu powierzającego wykonywanie pracy obywatelowi Ukrainy:
  1. nazwę albo imię (imiona) i nazwisko,
  2. adres siedziby albo miejsca zamieszkania,
  3. numer telefonu lub adres poczty elektronicznej o charakterze służbowym,
  4. numer identyfikacyjny NIP i REGON – w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą albo numer PESEL – w przypadku osoby fizycznej,
  5. numer wpisu do rejestru podmiotów prowadzących agencje zatrudnienia – w przypadku podmiotu powierzającego wykonywanie pracy obywatelowi Ukrainy, który prowadzi agencję zatrudnienia świadczącą usługi pracy tymczasowej,
  6. symbol PKD oraz opis wykonywanej działalności związanej z pracą obywateli Ukrainy;

2. dane osobowe obywatela Ukrainy:

  1. imię (imiona) i nazwisko,
  2. datę urodzenia,
  3. płeć,
  4. obywatelstwo,
  5. rodzaj, numer i serię dokumentu podróży lub innego dokumentu stwierdzającego lub pozwalającego ustalić tożsamość oraz państwo, w którym wydano ten dokument,
  6. numer PESEL – o ile został nadany;

3) rodzaj umowy pomiędzy podmiotem powierzającym wykonywanie pracy a obywatelem Ukrainy;

4) stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy;

5) miejsce wykonywanej pracy.

UWAGA – uchwalona w dniu 8 czerwca 2022 roku nowelizacja Specustawy wprowadza istotne zmiany do procedury zatrudniania obywateli Ukrainy.

Oprócz konieczności powiadomienia Powiatowego Urzędu Pracy przez pracodawcę o zatrudnieniu obywatela Ukrainy, praca ta musi być wykonywana w wymiarze pracy nie niższym niż wskazany w powiadomieniu oraz za wynagrodzeniem nie niższym niż ustalone według stawki określonej w powiadomieniu.

Uzupełnieniem powyższej regulacji jest wymóg uwzględnienia tych informacji tj. wynagrodzenia określonego według stawki miesięcznej lub godzinowej oraz wymiaru czasu pracy lub liczby godzin pracy w tygodniu lub w miesiącu, w powiadomieniu.

Do powiadomień złożonych przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 9 ustawy zmieniającej).

Podmiot powierzający pracę obywatelowi Ukrainy, który nie dopełnił obowiązku powiadomienia Urzędu Pracy w okresie od 24.02.22 r. do 14 dni przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, może to zrobić w terminie 14 dni od dnia jej wejścia w życie. W tym przypadku uznaje się, że obywatel Ukrainy był uprawniony do wykonywania pracy w okresie objęcia go ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym dla rolników lub w dniu następującym po dniu zgłoszenia umowy o dzieło. Z powyższego uprawnienia może skorzystać jedynie podmiot, który zgłosił cudzoziemca do Zakładu Ubezpieczenia Społecznego lub Kasy Społecznego Ubezpieczenia Rolniczego w związku z powierzeniem mu pracy. (art. 10 ustawy zmieniającej). 

Ponadto zgodnie z nowelizacją obywatel Ukrainy opuszczający terytorium RP na okres powyżej 1 miesiąca nie straci wynikającego ze specustawy prawa do uznania jego pobytu na terytorium RP za legalny oraz innych wynikających ze specustawy uprawnień jeśli jest osobą skierowaną do wykonywania pracy lub usług poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez podmioty prowadzące działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa weszła w życie z dniem 1 lipca 2022 roku.

Poza powyższymi uregulowaniami, zatrudnianie obywateli Ukrainy nie różni się od zatrudniania obywateli Polski.

Co dalej?

Po upływie 9 miesięcy od dnia wjazdu do Polski pracownik może wystąpić o zezwolenie na pobyt czasowy w Polsce. 

Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa stanowi, że zezwolenie na pobyt czasowy nie zostanie wydane w sytuacji, kiedy:

➔ wymagać będą tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa, lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, lub

➔ obowiązuje wpis danych obywatela Ukrainy do wykazu cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany, lub

➔ obywatel Ukrainy złoży wniosek po 18 miesiącach od dnia legalnego wjazdu do Polski.

Będą to jedyne przypadki, w których urząd odmówi wydania tego zezwolenia.

Brak ubezpieczenia zdrowotnego, wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania czy miejsca zamieszkania, według ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie będzie brane pod uwagę przy udzielaniu tego zezwolenia.

Podstawa prawna: Art. 22 oraz Art. 38 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.