Czy będę mógł/mogła w dowolnej chwili powrócić do Ukrainy?

Kwestie regulujące wjazd i pobyt obywateli Ukrainy do Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa regulują w znacznej mierze dwa akty prawne tj. ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o cudzoziemcach oraz ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

Począwszy od 24.02.2022 r. wjazd obywateli Ukrainy, a także innych osób mieszczących się w katalogu decyzji Rady wykonawczej (UE) z dnia 04.03.2022 r., odbywał się w szczególnym trybie przewidzianym mocą ustawy o cudzoziemcach i w ramach zgody Komendanta placówki Straży Granicznej.

Zgoda ta udzielana jest bez szczególnego trybu, a przesłanki jej udzielenia określone są w art. 6 ust. 5 lit. c Kodeksu granicznego Schengen- przesłanki te stanowią niejako klauzule generalne (są bardzo szerokie i pozwalają na znaczną dowolność interpretacyjną), a charakter zgody jest fakultatywny tj. komendant wyrazić zgodę może, ale nie musi. 

Nie można wiec jednoznacznie stwierdzić, że za każdym razem komendant taką zgodę wyrazi i będzie możliwy wjazd na terytorium Polski. Aktualna sytuacja polityczna wskazuje na to, że zgoda taka przy braku dokumentów zostanie udzielona, ale nikt nie może dać gwarancji, że podczas pobytu danej osoby na Ukrainie sytuacja nie ulegnie zmianie lub że Komendant po sprawdzeniu danej osoby podczas ponownego wjazdu nie uzna, że osoba ta nie może wjechać, ponieważ skoro dobrowolnie wyjechała to znaczy, że może przebywać na Ukrainie. W tym zakresie analiza przepisów nie pozwala na jasną odpowiedź – jak już zauważono przepis umożliwiający wjazd ma charakter fakultatywny.

Odnosząc się do pobytu na terytorium RP osób, które wjechały do Polski po 24.02.2022 r. ich status reguluje ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Z samego faktu wyjazdu z terytorium RP nie pozbawia się obywatela Ukrainy, który wjechał do Polski po 24.02.2022 r. możliwości korzystania z dobrodziejstw przyznanych mocą przywołanego aktu prawnego. 

Zakreślony jest jednak termin – wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Polski na okres powyżej 1 miesiąca pozbawia go wszystkich dobrodziejstw ustawy. 

Należy też zwrócić uwagę na  fakt, iż zgodnie z art. 2 ust. 4 przywołanego aktu prawnego Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia datę stanowiącą ostatni dzień okresu, w którym legalny wjazd na terytorium RP, obywatela Ukrainy, deklarującego zamiar pozostania na tym terytorium skutkuje tym, że pobyt ten uznawany jest za legalny.

Jednocześnie pamiętajmy, że w ostatnim czasie coraz więcej aktów prawnych ma moc wstecznie obowiązującą, co może oznaczać, że jeśli ww. rozporządzenie zostanie wydane to data zakreślająca ostatni dzień wjazdu może być określona z datą wstecz.