Jakie są zasady legalizacji pobytu obywateli Ukrainy, którzy nie mają ważnych dokumentów, a są w Polsce od jakiegoś czasu (sprzed wojny)?

Aktualizacja: 31.01.2023

W przypadku ujawnienia nielegalnego pobytu cudzoziemca na terytorium RP rozpoczętego jeszcze przed wybuchem wojny w Ukrainie wobec cudzoziemca mogą zostać wyciągnięte konsekwencje, polegające najczęściej na zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu i zakreśleniu cudzoziemcowi terminu od 15 do 30 dni na dobrowolny powrót oraz na orzeczeniu wobec cudzoziemca zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres od 6 miesięcy do 3 lat (w skrajnych przypadkach do 5 lat).
Jednakże aktualnie na mocy Ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, jeżeli ostatni dzień terminu dobrowolnego powrotu wypada w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonych w związku z COVID-19, termin ten ulega przedłużeniu do upływu 30. dnia następującego po dniu odwołania tego ze stanów, który obowiązywał jako ostatni.
Zgodnie z ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, 24 sierpnia 2023 roku opisana powyżej zasada przestanie obowiązywać, nawet jeśli wciąż będzie w Polsce obowiązywał stan epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Tym samym konieczne stanie się opuszczenie terytorium RP.

Niezależnie od ustawy „covidowej” także Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Specustawa) przewiduje, że jeżeli termin dobrowolnego powrotu określony w decyzji wydanej wobec obywatela Ukrainy, przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., ulega on przedłużeniu z mocy prawa o okres 18 miesięcy.

Ponadto, w okresie do dnia 24 sierpnia 2023 r. polskie służby nie powinny wszczynać postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu wobec obywatela Ukrainy, a wszczęte postępowanie w tej sprawie umorzyć, jeżeli przemawia za tym ważny interes tego obywatela. Nie dotyczy to sytuacji, w której zobowiązanie cudzoziemca do powrotu podyktowane jest względami obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

Te szczególne rozwiązania prawne pozwalają cudzoziemcowi (w przypadku ustawy covidowej – każdemu, a w przypadku Specustawy – obywatelowi Ukrainy) pozostać na terytorium RP na określony czas pomimo zobowiązania cudzoziemca do powrotu i zakreślenia mu terminu na dobrowolne opuszczenie terytorium RP.

Sytuacje związane z brakiem ważnych dokumentów pozwalających na legalny pobyt na terytorium RP są zagadnieniami na tyle złożonymi, że wymagają indywidualnej konsultacji prawnej. Po szczegółowym zbadaniu konkretnego przypadku może się nawet okazać, że istnieje możliwość zalegalizowania nielegalnego pobytu cudzoziemca bez konieczności opuszczania terytorium RP.