Po jakim czasie i na jakich zasadach osoby, które przyjechały do Polski z Ukrainy po 24 lutego będą mogły się ubiegać o status rezydenta?

Co do zasady, cudzoziemiec może otrzymać zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, jeśli:

  1. przebywa w Polsce legalnie i nieprzerwanie co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku;
  2. posiada stabilne i regularne źródło dochodu wystarczające na pokrycie
    kosztów utrzymania siebie i członków rodziny; 
  3. posiada ubezpieczenie zdrowotne i 
  4. posiada potwierdzoną znajomość języka polskiego. 

Wniosek o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE należy złożyć w trakcie legalnego pobytu w Polsce.

Osoby, które przyjechały do Polski z Ukrainy od 24 lutego 2022 r., korzystają w Polsce z ochrony czasowej na podstawie:

  1. ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy („specustawy”) albo
  2. ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. 

Wszystkie te osoby mają prawo do legalnego pobytu w Polsce przez określony czas, ale zakres ich praw i obowiązków się różni – także w odniesieniu do możliwości ubiegania się przez nie o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE. 

Osoby objęte zakresem „specustawy”

Obywatele Ukrainy (oraz niektórzy członkowie ich rodzin nie mający obywatelstwa ukraińskiego), którzy:

  1. przybyli legalnie do Polski z Ukrainy od 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie i 
  2. deklarują zamiar pozostania w Polsce, 

przebywają legalnie w Polsce przez okres 18 miesięcy liczony od 24 lutego 2022 r. 

W tym okresie (jednak nie wcześniej niż po upływie 9 miesięcy od dnia wjazdu do Polski), mogą się oni ubiegać o udzielenie specjalnego zezwolenia na pobyt czasowy. Będzie ono ważne przez okres 3 lat od dnia wydania decyzji. Takie zezwolenie może być wydane tylko jeden raz.

Po upływie okresu ważności tego zezwolenia, obywatel Ukrainy (lub członek jego rodziny) będzie musiał zalegalizować swój pobyt na ogólnych zasadach. By ubiegać się zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE będzie musiał wykazać, iż przebywał w Polsce legalnie i nieprzerwanie przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Do 5-letniego okresu pobytu może się wliczać 18-miesięczny legalny pobyt w Polsce na podstawie „specustawy” oraz pobyt na podstawie 3-letniego zezwolenia na pobyt czasowy dla obywateli Ukrainy (i członków ich rodzin). 

Uwaga! Postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE nie zostanie wszczęte, jeśli w dniu złożenia wniosku o udzielenie tego zezwolenia cudzoziemiec przebywa w Polsce w związku z uzyskaniem ochrony czasowej. Zatem, osoby, które wjechały do Polski od 24 lutego 2022 r. i korzystają z uprawnień wynikających ze „specustawy”, ale wcześniej przebywały już w Polsce (a ich pobyt w Polsce można wciąż uznać za nieprzerwany), nie mogą złożyć wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE tak długo jak korzystają z ochrony czasowej (tj. w okresie 18-miesięcznego okresu legalnego pobytu w Polsce). 

Osoby objęte zakresem ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP

Pozostałe osoby, które przyjechały do Polski z Ukrainy od dnia 24 lutego 2022 r., którzy korzystają z ochrony czasowej w Polsce, tj.:

  1. obywatele państw trzecich którym udzielono ochrony międzynarodowej w Ukrainie (i członkowie ich rodzin) lub 
  2. obywatele państw trzecich, którzy posiadają zezwolenie na pobyt stały w Ukrainie i nie mogą wrócić do swojego kraju pochodzenia,

przebywają w Polsce legalnie przez okres jednego roku. Okres ten może zostać przedłużony, jednak na ten moment nie ma żadnej pewności, że tak będzie. 

Osoby te (z wyjątkiem osób chorych) nie otrzymały możliwości ubiegania się o specjalne zezwolenie na pobyt czasowy – w przeciwieństwie do obywateli Ukrainy i członków ich rodzin. 

Co więcej, jeśli przebywają w Polsce na podstawie ochrony czasowej, osoby te nie mogą:

  1. ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy (z wyjątkiem zezwolenia na pobyt czasowy dla ofiar handlu ludźmi) oraz
  2. ubiegać się o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

Tym samym cudzoziemiec korzystający w Polsce z ochrony czasowej na podstawie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP ma znacznie ograniczone możliwości legalizacji pobytu w Polsce po zakończeniu okresu ochrony czasowej.  

Jeśli pozostanie w Polsce, pomimo zakończenia okresu ochrony czasowej, i nie uzyska innego tytułu pobytowego, jego pobyt w Polsce będzie nielegalny. Tymczasem, aby ubiegać się zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE trzeba wykazać, iż cudzoziemiec przebywa w Polsce legalnie i nieprzerwanie przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku.   

Podstawa prawna (5 maja 2022 r.): 

  1. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, art. 99 ust. 1 pkt 4, art. 211-213.
  2. „Specustawa”, czyli ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy z dnia 24.02.2022 wraz z późniejszymi zmianami z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, art. 2 ust. 1 i ust. 6 i art. 38.
  3. Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, art. 106 ust. 2 i 3, art. 118 ust. 3.
  4. Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzająca istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkująca wprowadzeniem tymczasowej ochrony.